Güneydoğu Anadolu'da Bahçe Ekim Takvimi ve Uygun Sebzeler

Diyarbakır'ın Bağlar tarafında altı yıl boyunca 90 metrekarelik bir arka bahçeyle uğraştım, sonra Gaziantep'te teras saksılarına döndüm. Aynı ülkenin aynı bölgesi diyorsunuz ama aradaki 200 kilometre, ekim takvimimi neredeyse üç hafta kaydırdı. Bu yüzden "Nisan'da domates dikilir" gibi genel cümlelere güvenmeyi bıraktım. Aşağıda, güneydoğu anadolu ekim takvimi kurarken kendi kullandığım karar sırasını anlatıyorum; ilçenizi kendiniz yerleştirebilmeniz için karşılaştırma tabloları da ekledim.

Bölgeyi tek iklim gibi düşünmeyin

Benim gözlemim, Güneydoğu'yu pratikte üç ayrı takvim bandına ayırmak gerektiği yönünde. Rakım ve ova/plato farkı, hem son don tarihini hem de yaz sıcağının hangi ay katlandığını değiştiriyor.

Adım adım kendi takviminizi kurun

1. Son don tarihinizi tahmin edin. Ben mahalledeki eski bahçecilere "kaysılar hangi hafta çiçek açtı, don vurdu mu" diye sorarak başladım. Kaba bir kural olarak ovada Mart'ın ikinci yarısı, Diyarbakır ve çevresinde Nisan'ın ilk haftası, Antep tarafında Nisan ortası. Sıcak sevenleri bu tarihten önce dışarıya koymuyorum.
2. Fide başlangıcını geriye sayın. Domates, biber, patlıcan için son dondan 7–8 hafta öncesi tohum ekim zamanı. Diyarbakır'da bu Şubat ortası demek. Kendi fidenizi mi yetiştireceksiniz, pazardan hazır mı alacaksınız — bu kararın maliyet ve zaman tarafını sitedeki tohum ve hazır fide karşılaştırmasında ayrıntılı ele aldım.
3. Serin sevenleri bahara sıkıştırmayın. İlk yıl marul ve ıspanağı Mart'ta ektim; Mayıs sonu gelmeden hepsi tohuma kalktı, yapraklar acılaştı. Burada serin sevenlerin gerçek mevsimi sonbahar. Eylül'ün ikinci yarısından Ekim ortasına kadar ekilen ıspanak, roka, tere, turp, marul ve maydanoz çok daha uzun süre elinizde kalıyor.
4. Temmuz–Ağustos'u "üretim" değil "koruma" ayı sayın. Kırk dereceyi geçen günlerde domates çiçeği tutmuyor, biber yaprakları kıvrılıyor. Ben Haziran'da bitkileri iyice büyütüp, Temmuz'da gölgeleme filesi ve kalın malç ile idare ediyorum; Ağustos sonu hava biraz yumuşayınca ikinci bir ürün dalgası geliyor. Bitkilerin ne kadar ışık istediği ve günün hangi saatinde gölge işe yaradığı konusunda güneş ışığı gereksinimleri rehberi işinizi kolaylaştırır.
5. İkinci ekim penceresini kaçırmayın. Temmuz sonu–Ağustos başında ektiğim fasulye, salatalık ve kabak, Eylül–Ekim'de rahat ürün veriyor. Bu bölgenin en büyük avantajı bu uzun sonbahar; Karadeniz'de veya İç Anadolu'da böyle bir ikinci şans yok.
6. Kış öncesi son işleri Ekim–Kasım'a yazın. Sarımsak ve kışlık soğanı Ekim ortasında dikiyorum. Bakla ovada Kasım'da tutuyor; Diyarbakır ve Antep tarafında bazı yıllar donla kaybettiğim için ben Şubat sonuna erteliyorum.
7. Suyu takvimin parçası yapın. Burada mesele ne zaman ekmek değil, Temmuz'da suyu yetiştirebilmek. Damlama hattı kurmadan büyük bir alanı planlamayın; sulama sıklığını bitki ve toprak tipine göre ayarlamak için sulama planı yazısı iyi bir başlangıç.

Hangi sebze hangi pencerede daha güvenli?